84 lata temu żołnierze Armii Krajowej i mieszkańcy Chwaliszewa zniszczyli magazyny Wehrmachtu w porcie rzecznym nad Wartą. W czwartek hołd bohaterom tej spektakularnej akcji oddali przedstawiciele władz lokalnych i regionalnych, organizacji kombatanckich oraz uczniowie i nauczyciele pobliskiej szkoły.

Obchody ku czci bohaterów tradycyjnie zostały podzielone na dwie części. Najpierw odbyła się uroczystość patriotyczna w Szkole Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 40 przy ul. Garbary. Po przemówieniach i części artystycznej przygotowanej przez uczniów i uczennice, zebrani złożyli kwiaty przed pomnikiem upamiętniającym Akcję Bollwerk. Obelisk ufundowali mieszkańcy Poznania w 1982 roku. Stoi on przy ulicy Estkowskiego, w pobliżu ul. Szyperskiej.

W tym roku obchody 84. rocznicy Akcji Bollwerk połączono z Narodowym Dniem Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej, który jest obchodzony 14 lutego. Przed uroczystością w szkole delegacja złożyła wiązankę kwiatów od Wielkopolan pod pomnikiem Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej.

Podczas uroczystości Poznanianki i Poznaniaków reprezentował Grzegorz Ganowicz, przewodniczący rady miasta oraz Patryk Pawełczak, dyrektor Gabinetu Prezydenta UMP  Wieniec przed obeliskiem upamiętniającym dywersyjną akcję złożyli także przedstawiciele władz powiatu i województwa, przedstawiciela Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Okręg wielkopolska, organizacji kombatanckich oraz dyrekcja Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 40 im. Mieszka I.

- Spotykamy się dziś, aby oddać hołd bohaterom niezwykłych wydarzeń, które na trwałe zapisały się w historii naszego miasta i kraju - mówił podczas uroczystości Patryk Pawełczak, dyrektor Gabinetu Prezydenta Urzędu Miasta Poznania. - Akcja Bollwerk, wymierzona w zaplecze logistyczne hitlerowskich okupantów, była przede wszystkim aktem odwagi, dowodem doskonałej organizacji i niezłomnej woli walki. Pokazała, że nawet w realiach bardzo brutalnego traktowania przez Niemców mieszkańców i mieszkanek naszego miasta, możliwy był wobec wroga skuteczny opór.

Jak podkreślił dyrektor Gabinetu Prezydenta, czwartkowe spotkanie miało znaczenie wykraczające poza przywołanie wspomnienia o słynnej akcji dywersyjnej.

- Wspólnie pochylamy się nad pamięcią żołnierzy Armii Krajowej - największej, tak zwanej podziemnej armii okupowanej przez Niemcy Europy. Armii - symbolu wierności Polsce, odpowiedzialności i bezkompromisowej służby - dodał Patryk Pawełczak.

W drugiej części uroczystości głos zabrał wiceprezes ŚZŻAK Ryszard Liminowicz, który w swoim wystąpieniu odczytał rozkaz generała Sikorskiego o ustanowieniu Armii Krajowej, oraz treść uchwały Sejmu o ustanowieniu Narodowego Dnia  Pamięci Żołnierzy Armii  Krajowej. Ryszard Liminowicz wręczył pani Dyrektor Dyplom Zarządu Głównego ŚZŻAK  za wieloletnie upamiętnianie Żołnierzy Armii Krajowej  oraz medal z okazji 35-lecia powstania ŚZŻAK .

Organizatorami uroczystości było Miasto Poznań, Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej, Zarząd Okręgu Wielkopolska oraz Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi nr 40 im. Mieszka I w Poznaniu.

Straty materialne liczono w milionach

Akcja Bollwerk odbyła się w nocy z 20 na 21 lutego 1942 roku. Została przeprowadzona przez Wielkopolskie Kierownictwo Związku Odwetu ZWZ-AK na rozkaz Naczelnego Wodza, gen. Władysława Sikorskiego. Polegała na spaleniu kompleksu magazynowego portu rzecznego w Poznaniu. Wzięli w niej udział żołnierze Armii Krajowej i kilku mieszkańców Chwaliszewa. Jednym z bohaterów tamtej brawurowej dywersji był Antoni Gąsiorowski, zwany Ślepym Antkiem. Zwerbowany do AK, przyczynił się do przygotowania i pomyślnego zakończenia ataku.

Celem akcji było przede wszystkim zniszczenie zgromadzonych w magazynach zapasów (kompletów ogumienia dla pojazdów bojowych, broni, żywności, a także wielkiej liczby koców i ciepłej odzieży) dla żołnierzy niemieckich walczących na froncie wschodnim. Ważnym elementem planu było upozorowanie przypadkowego zapłonu, tak by policja nie miała podstaw do podejrzenia o sabotaż.

Operacja powiodła się, magazyny spłonęły, jednak niedługo po jej zakończeniu doszło do masowych aresztowań. Niektórzy członkowie akcji po brutalnych przesłuchaniach zostali skazani na śmierć i straceni w więzieniu przy ul. Młyńskiej.

Opracowano na podstawie tekstu UM.

_____________________________________

Rozkaz Naczelnego Wodza o przemianowaniu Związku Walki Zbrojnej na Armię Krajową.

Przemianowanie ZWZ na Armie Krajową nastąpiło rozkazem Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego depeszą radiową Nr 627/42 O VI, z dnia 14 lutego 1942 roku do gen. Roweckiego.

Oto treść rozkazu:

KALINA

W ślad za moim rozkazem L. 2926 z dnia 3 IX 1941 r.

1. Znoszę do użytku zewnętrznego nazwę ZWZ.

Wszyscy żołnierze w czynnej służbie wojskowej w Kraju stanowią „Armię Krajową” podległą Panu Generałowi, jako dowódcy.

2. Stanowisko Pana Generała nosi nazwę Dowódcy Armii Krajowej.

3. Pewne specjalne uprawnienia Pana Generała w powyższym charakterze zostaną określone w osobnej instrukcji.

4. Nazwa ZWZ lub inne nazwy konspiracyjne mogą być zachowane na użytek wewnętrzny, według uznania Pana Generała.

5. Rozkaz powyższy proszę podać do wiadomości Delegata Rządu.

Naczelny Wódz

Sikorski

Generał Broni

___________________________________

Tekst ustawy przyjęty przez Senat bez poprawek

USTAWA

z dnia 9 stycznia 2025 r.

o ustanowieniu Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej

W hołdzie żołnierzom Armii Krajowej – największej konspiracyjnej armii w podbitej przez Niemcy i Rosję Europie, armii, która jako zbrojne ramię Polskiego Państwa Podziemnego prowadziła bohaterską walkę o odzyskanie przez Rzeczpospolitą Polską suwerenności i niepodległości, a której żołnierze po II wojnie światowej byli prześladowani przez władze komunistyczne zależne od Związku Sowieckiego – stanowi się, co następuje:

Art. 1. Dzień 14 lutego ustanawia się Narodowym Dniem Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej.

Art. 2. Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej jest świętem państwowym.

Art. 3. Ustawa wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

MARSZAŁEK SEJMU

/ – / Szymon Hołownia